Merkeziyetsiz Borsa Nedir?

Merkeziyetsiz borsa yani Dex (Decentralized Exchange); her hangi bir yönetime bağlı olmayan ve üçüncü bir kişiye ihtiyaç duymadan, peer-to-peer (p2p) (eşler arasında) işlem yapmaya olanak sağlayan borsalardır. Ayrıca merkezi olmayan borsalar tamamen açık kaynak kodludur, bütün bilgiler kullanıcıların gözetimine açıktır.

Merkeziyetsiz borsalarda sistemin kodlar ile altyapısının oluşturulması sonrasında hiç bir yönetici veya ekibe ihtiyaç yoktur. Borsa otomatik bir şekilde çalışmaktadır, kullanıcılar kripto para al sat işlemlerini p2p yapıda, tamamen şeffaf ve merkeziyetsiz olarak yapmaktadır. Borsalardaki varlıkların güvenliği, dağıtık defter teknolojisi (DLT) ile sağlanır yani tüm işlemler ve bu işlemlere ait bilgiler herkes tarafından gözlemlenebilir. Herkesin gözlemleyeceği bu bilgiler, yapılan işleme ait teknik detaylar ile sınırlıdır. İşlem yapılan cüzdan adresi dışında hiç bir kişisel veri kullanılmamaktadır.

Blok zincir teknolojisinin her geçen gün gelişmesi sonucu, merkeziyetsiz borsalar da güçlenmeye ve hacimlerini arttırmaya devam ediyor. Tıpkı merkezi borsalarda olduğu gibi, merkeziyetsiz borsalarda da kripto alıp satma işlemleri dışında, farm ve stake işlemleri ile faiz kazanma olanakları vardır.

Merkeziyetsiz borsaların (Dex) avantajları nedir?

DEX’lerin en önemli avantajı, sizin kimlik (KYC yoktur) ve kripto cüzdan bilgilerinizi kendi database’i içinde tutmamasıdır yani her hangi bir özel bilgi akışı yoktur. Çünkü yazının başında da belirttiğimiz üzere, her hangi bir yönetime bağlı değildir ve tüm işlemler elektronik ortamda gerçekleşir. Kripto para alım satım emirleri veya stake, farm emirleri elektronik kodlar yardımıyla akıllı kontratlar ile işlenir ve üçüncü bir kişiye ihtiyaç duymadan peer-to-peer olarak yapılır. Merkezi borsaların aksine merkeziyetsiz borsalara isteyen herkes likidite havuzu açarak ve gerekli likiditeyi (ETH, BSC, Polygon vb.) doldurarak, tokenlarını satışa çıkarabilir. Bu sebeple sadece Bitcoin veya Ethereum, Ripple gibi belirli altcoinler değil binlerce kripto parayı alıp satabilirsiniz. Merkezi borsalar da ise alıp satılacak kripto para ve pariteleri yönetimler tarafından belirlenir. Ayrıca hesap bilgilerinin paylaşılacağı bir borsa operatörü olmadığı için, saldırılara ve manipülasyonlara karşı merkezi bir borsadan daha dirençlidir yani hesabınıza erişimi olan tek kişi sizsinizdir.

Diğer avantajlarını şu şekilde sıralayabiliriz; devletler ve vergi sistemleri ile hiç bir bağınız bulunmaz ve ağların işlem ücretleri dışında komisyon ödemeleri yoktur.

Kısaca Dex, kendi ticaretini kendin yap şeklindedir. İşlemleri yaparsınız ve kripto paralarınızı kendi özel cüzdanınızda tutarsınız. Bu sistemin en büyük avantajı, paranızın bir ticaret şirketine veya başka bir üçüncü şahsa emanet etmemenizdir. Merkeziyetsiz borsalar ve finans uygulamalarını kullanmak için Metamask ve türevleri gibi sıcak cüzdanlara sahip olmanız gerekmektedir. Eğer henüz bir cüzdanınız yok ise detaylı Metamask kurulumu videomuzu izleyerek siz de çok basit bir şekilde cüzdan sahibi olabilirsiniz. Ayrıca kripto paralarınızı dışında fiziksel olarak tutmak isterseniz, alım sonrası soğuk cüzdanlarınıza da çekebilirsiniz. Sıcak ve Soğuk cüzdanlar ile ilgili videomuzu izleyerek, cüzdanlar ile ilgili daha fazla bilgi alabilirsiniz.

Merkeziyetsiz borsaların (Dex) dezavantajları nedir?

Çok önemli avantajlarının yanında tabi ki avantajsız olduğu bölümler de var. Bunların başında da borsaya fiat para (Türk lirası, dolar, euro vb.) yatıramıyor olmanız geliyor. Yani kredi kartı, banka kartı veya banka havalesi ile ödeme yapılamıyor. Tabi ki sürekli gelişen blok zincir teknolojisiyle ileride bu durumun da değişeceğini çok rahat söyleyebiliriz. Şuan için paranızı bir merkezi borsaya gönderip, her hangi bir altcoin veya stablecoin (DAI, USDT, BUSD vb.) ile takas ettikten sonra sıcak cüzdanınıza transfer etmeniz gerekmektedir. Sonrasında sıcak cüzdanınız ile merkeziyetsiz borsaya bağlanarak işlem yapmaya başlayabilirsiniz. Bu durum aslında iş yükünüzü de arttırmaktadır. Bir başka dezavantaj olarak; şuan için merkeziyetsiz borsalarda fonlar düzenlenmemiş veya sigortalanmamıştır. Fakat merkezi borsalar parayı istediği zaman iade etmek için fonlara sahiptirler. Bu yüzden hızlı para çekme için emanet fon tutarlar yani daha doğrusu bunu yaptıklarını taahhüt ederler. Ayrıca merkezi olmayan borsalardan elde edilen hizmetler sınırlıdır. Marjin işlemler yani kaldıraçlı işlemler ve kripto para alım satım için stop (durdurma) sistemi yoktur.

Herhangi bir kullanım veya işlem hatanızda iletişim kuracak bir müşteri hizmetleri bulamayabilirsiniz. Kısaca söylemek gerekirse, sistem tamamen merkeziyetsiz bir yapıda olduğu için kendi ticaretinizi kendiniz yapıyor olacaksınız. Karşınızda elektronik kodlar, akıllı sözleşmeler ve sıcak cüzdanınızdan başkası olmayacak. Bu sebeple çok fazla avantajları olmakla birlikte karmaşık gelebileceği için dezavantajlı olarak da düşünebilirsiniz. Ama şunu da unutmamak gerekir ki her geçen gün blok zincir teknolojisi gelişmekte ve  yeni projeler ve sistemler ile kullanım daha da kolaylaşmaktadır.

Merkeziyetsiz borsalar hangileri?

Hiç de hafife alınmayacak para hacimlerine ulaşarak, merkeziyetsiz borsalar finans sektöründe büyük bir yer edinmiştir. Ethereum ağında çalışan Uniswap bilinen en ünlü ve en yüksek hacme sahip merkeziyetsiz borsalardan biridir. İşlem hacmine göre sıralayacak olursak sonrasında, BSC (Binance Smart Chain) ağında işlem gören Pancakeswap şuan için bir diğer önemli borsadır. Heco (Huobi Eco Chain) ağında işlem gören MDeX veya Matic (Polygon) ağında işlem gören Quickswap gibi bir çok borsa sıralayabiliriz. Ayrıca borsalar artık sadece tek bir ağda değil bir çok ağda işleme izin vermektedir. Bu sebeple Metamask cüzdanınıza Ethereum dışındaki diğer ağları da ekleyerek, tüm ağlarda kripto para al sat işlemleri yapabilirsiniz. Metamask cüzdana BSC Ağı, Matic (Polygon) Ağı ve Heco ağı ekleme videolarımızı izleyerek siz de basitçe bu işlemleri yapabilirsiniz.

Merkeziyetsiz borsaların tüm listesine buradan ulaşabilirsiniz.

Bir Cevap Yazın